Zasady zachowania w Dojo

TATSU DOJO REIGI
 
Reigi – etykieta określa zasady funkcjonowania w dojo (czyt. Dodzio, sali treningowej) – jest to całokształt zasad regulujących pobyt i zachowanie w dojo oraz relacji pomiędzy uczestnikami zajęć. Jej celem jest zdyscyplinowanie ćwiczących, ustalenie określonego porządku oraz dbanie o zachowanie hierarchii stopni. Dzięki etykiecie budoka uczą się dyscypliny, szacunku do siebie i innych oraz właściwego zachowania. Etykieta naszego Dojo wywodzi się z tradycji średniowiecznej Japonii oraz dworów daimyo i shoguna.
 
 
PODSTAWOWE ZASADY
 
Budoka na trening powinien stawić się:
– w schludnym czystym stroju,
– z krótko obciętymi paznokciami,
– bez biżuterii,
– bez twardych elementów we włosach,
– z odpowiednim nastawieniem do treningu.
Wszelkie kontuzje z którym budoka wchodzi do Dojo powinny być zgłaszane Sensei na początku treningu.
Kontuzje powstałe podczas treningu powinny być natychmiast zgłaszane Sensei.
Budoka obowiązuje bezwzględna zasada dyscypliny i posłuszeństwa wobec Sensei.
W związku z tym, że niektóre ćwiczenia mogą być niebezpieczne dla zdrowia i życia Budoka lub jego partnera, należy ćwiczenia wykonywać staranie, z należytą uwagą, zgodnie ze wskazówkami Sensei.
Wszyscy są zobowiązani do maksymalnego zaangażowania podczas zajęć
W dojo obowiązuje hierarchia stopni – pierwszeństwo należy się wyższym stopniom jeśli osoby posiadają te same stopnie pierwszeństwo należy się kobietom.
Niższe stopnie są zobowiązane szanować i słuchać wyższych stopni.
Wyższe stopnie są zobowiązane szanować i dbać o bezpieczeństwo i rozwój umiejętności niższych stopni.
Potwierdzeniem zrozumienia komendy jest słowo „Hai”.
Nie wolno samowolnie opuszczać Dojo ani samowolnie dołączać do ćwiczeń. Należy to robić zgodnie z etykietą.
Trening rozpoczyna się i kończy ceremonią zgodną z etykietą.
 
 
CEREMONIA ROZPOCZĘCIA
 
Wszyscy obecni ustawiają się zgodnie z posiadanymi stopniami.
Przed kamiza miejsce zajmuje Sensei zwrócony twarzą do ćwiczących. Przed nim ustawiają się budoka zgodnie z posiadanymi stopniami w rzędach. W pierwszym rzędzie od prawej patrząc na kamiza ustawiają się najwyższe stopnie. W następnych rzędach kolejne stopnie. W ostatnim rzędzie, bez względu na stopień ustawiają się osoby bez kimon lub z niekompletnymi kimonami.
Jeśli w Dojo są goście zajmują miejsce po stronie joseki zwróceni twarzą do shimoseki.
 
– Rei – ukłon, podaje Sensei. Wszyscy się kłaniają i witają zależnie od pory dnia
– Kamiza – podaje Sensei. Wszyscy zwracają się twarzą do kamiza.
– Seiza – podaje Sensei. Wszyscy siadają w siadzie japońskim.
– Mokuso – podaje Sensei. Rozpoczyna się medytacja wszyscy przyjmują pozycję medytacyjną i zamykają oczy.
– Mokuso Yame – podaje Sensei. Koniec medytacji – otwieramy oczy.
– Kamiza ni rei – podaje Sensei. Wszyscy kłaniają się do kamiza
Sensei odwraca się do ćwiczących.
– Sensei ni rei – podaje najstarszy stopniem. Wszyscy kłaniają się Sensei i mówią Onegai shimasu (czyt. Onegai szimas) – proszę o naukę.
– Otage ni rei – podaje Sensei. Wszyscy się wzajemnie kłaniają i mówią Onegai Shimasu
 
Na tym kończy się ceremonia.
Należy zwrócić uwagę na ukłony pod koniec ceremonii.
 
Pierwszy ukłon jest dla kamiza (kamiza ni rei) symbolizującej klub, szkołę lub styl, ale także wartości, którymi kieruje się dane Dojo oraz cały wysiłek jaki do tej pory włożyli i chcą włożyć w treningi budoka z danego Dojo.
 
Drugi ukłon jest przeznaczony dla Sensei. Podczas tego ukłonu budoka proszą Sensei o naukę i powierzają mu się, zobowiązując się do dyscypliny i posłuszeństwa.
 
Trzeci ukłon jest dla wszystkich. O ile podczas ukłonu dla Sensei, Sensei nie musi go odwzajemniać, o tyle w tym wypadku Sensei kłania się na równi ze swoimi podopiecznymi i również prosi ich o naukę. Jest to hołd faktowi, że bez ucznia nie ma nauczyciela, tak jak bez nauczyciela nie ma ucznia oraz że uczeń również uczy swojego nauczyciela.
 
 
WCHODZENIE I WYCHODZENIE Z DOJO
 
Każdorazowo wchodząc lub wychodząc z Dojo należy wykonać Tachi rei w stronę kamiza.
Jeśli wchodzimy przed rozpoczęciem treningu na tym kończy się ceremonia.
Jeśli spóźniliśmy się na trening po ukłonie siadamy przy drzwiach twarzą do ściany i czekamy na wezwanie Sensei.
Jeśli wracamy po opuszczeniu Dojo, w trakcie treningu, po ukłonie należy podejść do Sensei i ukłonić się tak by to widział, następnie czekać na dalsze instrukcje.
 
Chcąc wyjść z Dojo w trakcie treningu należy najpierw podejść do Sensei, ukłonić się i poprosić o zgodę, następnie po otrzymaniu odpowiedzi skłonić się ponownie i postąpić zgodnie z odpowiedzią Sensei
 
 
UKŁON – REI
 
Ukłon jest podstawowym elementem okazywania szacunku w dojo.
Ukłonów nigdy za wiele. Ukłony należy wykonywać starannie, powoli i z szacunkiem. Sposób jego wykonania świadczy o nastawieniu budoka w danej sytuacji.
 
Wyróżniamy dwa ukłony:
Tachi rei – (czyt. Taczi rei) ukłon w pozycji stojącej
Seiza rei – (czyt. Seidza rei) ukłon w pozycji siedzącej
 
Ukłony wykonujemy:
Przy wejściu i wyjściu z Dojo – w stronę kamiza
Przed i po ćwiczeniu z partnerem – w stronę partnera
Przed i po rozmowie z Sensei – w stronę Sensei
Przed i po ćwiczeniu z bronią – w stronę kamiza z bronią przed sobą
Dziękując, przepraszając lub prosząc o coś – w stronę danej osoby
Oraz w każdej innej sytuacji w której wydaje się to być właściwe
 
Dobór rodzaju ukłonu zależy od pozycji w jakiej akurat znajduje się budoka i osoba której zamierza się kłaniać
 
Jeśli kłaniają się sobie niższy stopniem i wyższy stopniem budoka to ukłon niższego stopniem budoka powinien być głębszy i dłuższy niż budoka wyższego stopniem. W praktyce wyższy stopniem powinien się pierwszy prostować po ukłonie.
 
 
TOPOGRAFIA DOJO
 
W Dojo każda ściana ma określoną funkcję. Najważniejsza jest ściana z symbolem szkoły. W średniowieczu znajdowała się najdalej od wejścia, tak by ewentualny napastnik miał jak najdalej do symbolu szkoły oraz najważniejszych jej postaci w razie agresji. Ściany boczne zaś określały kto jak wysoko stał w hierarchii podczas audiencji u Daimyo lub Shoguna. Osoby ważniejsze zasiadały po prawej stronie patrząc na władcę, a mniej ważne po lewej. Podobna hierarchia panuje w dojo gdzie uczniowie ustawiają się od prawej do lewej od najwyższego do najniższego stopnia
 
Kamiza – najważniejsze miejsce w Dojo. Dosłownie miejsce bogów. Aktualnie jest to miejsce gdzie znajduje się symbol Dojo który uzmysławia jedność wszystkich ćwiczących i pracę nad osiągnięciem wspólnego celu jakim jest samodoskonalenie.
Nasza kamiza posiada mon (symbol) Dojo oraz dwa napisy po japońsku – po prawej nazwę Dojo czyli „Tatsu Dojo” a po lewej „Bushido” czyli zbiór zasad którymi chcemy się kierować, nie tylko podczas treningów, ale i w życiu codziennym
 
Kamiza – (czyt. Kamidza) ważniejsze miejsce – ściana z symbolem szkoły
Shimoza – (czyt. Szimodza) gorsze miejsce – ściana przeciwna do Kamiza
Joseki – (czyt. Dzioseki) ważniejsza strona – ściana po prawej patrząc na Kamiza
Shimoseki (czyt. Szimoseki) gorsza strona – ściana po lewej patrząc na Kamiza
 
 
OSOBY W DOJO
 
W Dojo obowiązuje ścisła hierarchia która odzwierciedlona jest również w określaniu współćwiczących. Hierarchia ta pozwala odnaleźć się budoka w Dojo, oraz wyraźnie pokazuje prawa i obowiązki.
Podstawowym obowiązkiem wszystkich jest przestrzeganie etykiety, posłuszeństwo Sensei oraz pilne uczenie się.
Ponadto obowiązkiem starszych stopniem jest dawanie przykładu młodszym stopniem, dbanie o ich rozwój i bezpieczeństwo.
Obowiązkiem młodszych stopniem jest posłuszeństwo wobec starszych stopniem oraz pilne branie z nich przykładu, uczenie się przekazywanych przez nich treści.
 
Sensei – nauczyciel, określenie również na osoby posiadające czarny pas
Senpai – (czyt. Sempai) – starszy stopniem, również osoby od 3 do 1 kyu
Dohai – równy stopniem
Kohai – młodszy stopniem, również osoby od 6 do 4 kyu
-san – zwrot grzecznościowy oznaczający „Pan”, „Pani”
 
Podczas ćwiczeń
Tori – broniący, wykonujący technikę defensywną
Uke – atakujący, wykonujący atak na którym będzie wykonywana technika
 
Budoka – ćwiczący sztuki walki
 
 
BROŃ W DOJO
 
Jeżeli w Dojo używana jest broń to należy ją traktować z szacunkiem należnym narzędziom od których może zależeć nasze życie.
Posługując się bronią zachowujemy szczególną ostrożność.
Bronią nie rzucamy.
Nie trenujemy uszkodzoną bronią.
Wszelkie uszkodzenia broni natychmiast zgłaszamy Sensei.
Broń możemy mieć w rękach i się nią posługiwać tylko za zgodą Sensei.
 
Rozpoczynając trening z bronią wykonujemy ukłon w stronę kamiza – prezentując w wyciągniętych dłoniach broń którą zamierzamy się posługiwać
Kończąc trening z bronią ponownie wykonujemy ukłon w stronę kamiza z prezentacją broni.
 
 
ZWROTY GRZECZNOŚCIOWE
 
Zwroty grzecznościowe obowiązują w każdej kulturze. Moglibyśmy stosować zwroty grzecznościowe po polsku niemniej jednak przybliżając kulturę i mentalność Japończyków w Dojo obowiązują zwroty w języku japońskim.
 
Konnichiwa – (czyt. Konniciła) Dzień dobry (po południu)
Ohayo gozaimasu – (czyt. Ohajo godzaimas) Dzień dobry (rano)
Sayonara – (czyt. Sajoonara) Do widzenia
Konbanwa – (czyt. Konbanła) Dobry wieczór
Oyasuminasai – (Ojasuminasai) Dobranoc
 
Kudasai – Poproszę
Dozo – (czyt. Dodzo) Proszę (np. podając coś)
Arigato – Dziękuję
Argato gozaimasu – (czyt. Arigatoo godzaimas) Dziękuję bardzo
 
Hai – Tak
Hai ii desu – (czyt. Hai ii des) Tak zgadzam się
Iie – Nie
 
W trakcie treningów zdarzają się sytuację w których przez przypadek lub nieuwagę wyrządzamy partnerowi jakąś krzywdę. Po zażegnaniu niebezpieczeństwa natychmiast należy przeprosić kłaniając się nisko i mówiąc:
 
Shitsurei shimashita – (czyt. Śicurei śimasita) Przepraszam, przykro mi
 
Przepraszany odwzajemnia ukłon i nie chowając urazy odpowiada:
 
Nandemo arimasen – Nic nie szkodzi. W odpowiedzi na czyjeś przeprosiny
 
 
CEREMONIA ZAKOŃCZENIA
 
Wszyscy obecni ustawiają się zgodnie z posiadanymi stopniami. Przed kamiza miejsce zajmuje Sensei zwrócony twarzą do ćwiczących. Przed nim ustawiają się budoka zgodnie z posiadanymi stopniami w rzędach. W pierwszym rzędzie od prawej patrząc na kamiza ustawiają się najwyższe stopnie. W następnych rzędach kolejne stopnie. W ostatnim rzędzie bez względu na stopień ustawiają się osoby bez kimon lub z niekompletnymi kimonami.
Jeśli w Dojo są goście zajmują miejsce po stronie joseki zwróceni twarzą do shimoseki.
 
– Rei – ukłon, podaje Sensei. Wszyscy się kłaniają się
– Kamiza – podaje Sensei. Wszyscy zwracają się twarzą do kamiza
– Seiza – podaje Sensei. Wszyscy siadają w siadzie japońskim.
– Mokuso – podaje Sensei. Rozpoczyna się medytacja wszyscy przyjmują pozycję medytacyjną i zamykają oczy.
– Mokuso Yame – podaje Sensei. Koniec medytacji.
– Kamiza ni rei – podaje Sensei. Wszyscy kłaniają się do kamiza
Sensei odwraca się do ćwiczących.
– Sensei ni rei – podaje najstarszy stopniem. Wszyscy kłaniają się Sensei i mówią Domo arigato – Dziękuję bardzo.
– Otage ni rei – podaje Sensei. Wszyscy się wzajemnie kłaniają i mówią Domo arigato
Na tym kończy się główna część ceremonii. Teraz jest czas na sprawdzanie obecności, ogłoszenia i inne sprawy organizacyjne. Po ich zakończeniu następuje pożegnanie:
– Kiritsu – podaje Sensei. Wszyscy wstają.
– Sayonara – żegna się Sensei.
– Sayonara – odpowiadają budoka.
 
Po pożegnaniu budoka wychodzą po kolei z Dojo zaczynając od najstarszego. Przy czym opuszczając szereg budoka kłania się następnemu budoka w rzędzie.
Na tym kończy się Trening.